Euskalbar euskerazko edo gaztelaniazko itzulpenak egiten laguntzen duen firefox-erako deskarga daitekeen tresnabarra da. Oso erreza da software hau nabegatzailera deskargatzea eta benetan baliagarria suerta daiteke ordenadorean lanean zaudela, “klik” simple baten bidez kontsultak egin ahal izatea. Hitz bera hiztegi desberdinak kontsultatzeko aukera ematen:

• Euskalterm
• Elhuyar
• 3000 hiztegia
• Hiztegia Batua
• Sinonimoak Adorez
• Sinonimoak UZEI
• Harluxet
• Wikipedia
• ….

Web gune hau hiztegi ezberdinen biltegia dela esan daiteke, ARTEZ Euskara Zerbitzuaren ekimenez sortua. Ondorengo baliabideak eskaintzen dizkigu web guneak:

• Hiztegi orokorrak: Sail honetan aipagarrienak, Euskaltzaindiako Hiztegi Batua, Euskalterm, Labayru hiztegia eta euskara eta beste hizkuntza bat konbinatzen duten hiztegi elebidunak (euskara-frantsesa, euskara-inglesa, euskara-poloniera…)
• Sinonimoak
• Herriz herri: Euskal Herriko herri ezberdinetako lexiko corpusak jasotzen ditu atal honetan.
• Entziklopedikoak: Harluxet, wikipedia…
• Gaika: Ingurumen hiztegia, arte hiztegia, justizia arloa, haurrak, SMS hiztegia…
• Corpusa: Euskarazko corpus ezebrdinak batzen dira hemen (fonatari, Bizkaiko toponimia…)
• Erdarak: Erdarazko hiztegiak
• Software
• Kontsultak: Kontsultak egiteko erakunde desberdinek daukaten zerbitzuak jaostzen ditu (Euskaltazindia, duda muda…)

-GO eta -GARRI atzizkiei buruz egiten ari garen lanean jarraituko dugun metodologia zehaztea beharrezkoa iruditu zaigu.

Lan honetan agertzen den metodologia lexikologiako eskoletan jarraitutakoa da. Atzizki baten aurrean gaudenean, lehenengo eta behin, bere lemaren (hiztegi sarrera da, edota forma baten gauzatze guztiak bitzen dituen froma kanonikoa) nondik norakoa azaldu behar ditugu: forma nagusiaz gaiz beste forma batzuk dauden, etab. Ondoren, aurkitutako adibideetan, hitz eratorriaren kategoria edo azpikategorizazioa aztertu behar dugu. Oinarriaren azpikategorizazioa zein atzizkiarena ere aztertu behar dugu. Beharrezkoa bada, adibideetan, atzizkia dela eta, gertatu diren hots aldaketa eta paradigma ezberdinen sorketaren berri ere eman beharko dugu.

Gisa honetako azterketa morfologiko-lexikologikoaren oinarri teorikoak Morfologia sortzailea daude. Honez gain, eskolan erabilitako bibliografia nagusia Mª Teresa Cabré eta Gemma Rigauren Lexicologia i semantica liburua Azkarateren Irakaskuntza proiektua (argitaragabe dago) izan dira.

-GARRI eta -GO atzizkiei buruzko lana egiteko, lehenengo, atzizki hauen adiera eta erabilera ezberdinak azalduko ditugu. Ondoren, adiera hauen artean egokiak edo tradiziozkoak ez diren erabilerak aztertuko ditugu. Honela, desegokiak diren adibide hauetako batzuk aukeratuko ditugu eta testu idatzietan izan duten edo gaurko prosan duten ohiartzuna eta erabilera zenbaterainokoa de ikusiko dugu. Horretarako, ondorengo euskarazko corpus hauek arakatuko ditugu:

• Elhuyar: Zientzia eta Teknologiaren Corpusa: Zientzia eta teknologiaren alorreko euskarazko corpusa edo testu bilduma etiketatua da. Proiektu hau UPV-ko IXA taldeak gauzatu du Elhuyar fundazioarekin batera. Corpusa 1990etik 2002 urtera arte argitaratutako zientzia eta teknologiaren alorreko testuek osatzen dute
• Klasikoen Gordailua: Euskal literaturako testu klasikoen corpusa da hau. Euskal literaturako lehen agerpenetik 1936ko gerrara ekoiztutako testuak jasotzen ditu.
• UPV/EHU: Ereduzko Prosa Gaur: Gaurko prosa idatziaren corpusa dugu hau, UPV/EHU-aren akimenez sortua.

Internet baliabide erraldoi eta emankor gisa erabiliz, hizkuntza kontsultak egiteko oso erabilgarria suerta dakiguke. Honela, internet baliabide linguistiko eta corpusen iturri aproposa bilakatzen ari da. Baliabide hau ustiatzeko asmotan beraz, sortu da CorpEus, internet euskarazko corpus erraldoi gisa hartzen duena.

Corpusak formatu elektronikoan linguistikoki ordenatuta dauden testu bildimak dira. Honek esan nahi du, hitz bakoitzaren lemaren, kategoriaren… berri ematen dela eta baita kolokazioa eta inguruan izan behar dituen hitzen berri ere. Interneten kasuan, euskarazko testu asko aurkitzen ditugu eta beraz, internet euskarazko corpus erraldoi gisa uler dezakegu, nahiz eta hitzak linguistikoki ordenatuta egon ez. Hori da beraz, CorpEus-ek egiten duen lana, internet euskarazko corpus gisa kontsultatzeko eta ustiatzeko euskuragarri izan dadila ahalbideratzea.

Hala ere, kontutan hartu behar da, copus hau euskarazko beste corpusen osagarri dela. Hitzak linguistikoki ordenatu gabe daudenez, honek ziurgabetasun bat dakarkio erabiltzaileari eta gainera bilatzaileekiko menpekotasun handia erakusten du corpus handi honek.

Seihileko honetan egin behar dugun proiektua gauzatzeko, -GO eta -GARRI atzikien osaera eta erabilerari dagokion azterketa bat egitea erabaki dugu nire lan taldean. Atzizki hauenosaera eta erabilera, bai zuzena eta bai okerra, aztertuko ditugu lan honetan. Hau egiteko, tradizioa eta gaur egungo egoera hartuko ditugu kontuan.

Proiektu honen helburu, arazo lexikologiko edo sintaktiko bat oinarritzat hartuta, arazo hau azterketzeko eta irtenbidea emateko sarean dauen tresnak eta baliabideak erabiltzea da. Horretarako, gure taldean hain zuzen, sarean eskuragarri dauen zenbait corpus erabiliko ditugu:

• klasikoek gordailua
• Ereduzko prosa gaur
• Zientzia eta teknologia corpusa

Atzizki bi hauen ezaugarriak eta adiera desberdinetan duten emankortasuna aztertu ondoren, aipatutako corpus hauek erabiliko ditugu atzizki hauekin egiten diren okerreko erabileren presentzia aztertzeko.

Azkenik, nik eta nire taldekideek lana gustokoa izatea espero dugu.

Euskal eratorbidean -GO eta -GARRI atzizkiak

La imprenta es un método de reproducción de textos e imágenes sobre papel o materiales similares, que consiste en aplicar una tinta, generalmente oleosa, sobre unas piezas metálicas para transferirla al papel.

La imprenta es una invención china de al rededor del año 960. En Europa, en cambio, en Italia se conoció la imprenta hacia 1465 y para finales del siglo XV ya la conocían en 250 ciudades europeas. A su vez, el movimiento renacentista fue un gran impulsor de la imprenta.

La imprenta supuso una gran revolución para la cultura escrita, ya que hasta entonces los libros se difundían en copias manuscritas por copistas. De todas maneras, hay que mencionar que la imprenta no supuso la desaparición completa de los manuscritos, sino que estos coexistían con los impresos.

A modo de curiosidad, podemos mencionar que cada impresor fabricaba su propio papel, estampado con una marca de agua, lo cual caracterizaba a cada impresor y también evitaba los plagios. Uno de los impresores más famosos fue Gutenberg, quien imprimió lo que conocemos como la Biblia de Gutenberg . Un incunable valiosísimo hecho con mucho
cuidado y detalle.

Fuentes consultadas:

wikipedia

La definición de la imprenta

Gutenberg

Apuntes de clase de Ana Elejabeitia

Como bien hemos dicho anteriormente, los incunables son aquellos libros impersos desde el nacimiento de la imprente (mediados del siglo XV) hasta el año 1500. Además de este dato importante, no está de más mencionar cuales son las características más comunes en las que suelen coincidir estas reliquias:

• Carecen de portada
• Carecen de letras capitales
• Falta de división de texto
• No tienen pie de imprenta (el lugar dónde se imprimió)
• Están foliados pero no paginados.
• Están impresos en gran formato
• No suelen tener signos de puntuación
• Empleo exagerado de abreviaturas.
• Imperfección de caracteres.
• Márgenes muy amplios.
• Papel grueso y defectuoso.

Estas son las características comunes de los incunables, pero hay que mencionar que cada ejemplar es un mundo y por los tanto, no todos cumplen todos los requisitos.

Para más información y para ver en edición facsimil algunos ejemplos de incunable se puede consultar el siguiente enlace:

Incunables de la universidad de Sevilla

Para explicar el origen y evolución del libro nos remontamos a los manuscritos que, a su vez, fueros soportes de distintos materiales y fromas (en orden cronológico):

• El más antiguo del que podemos hablar hoy en día es el papiro de la época de los egipcios. El papiro esta hecho con una planta acuática y fue muy popular como materal para fabricar el soporte para el manuscrito durante 3000 a.C. – III a.C. Los manuscritos hechos con este material solían tener forma de rollo y estaban escritos sólo por una cara.

• El siguiente paso en la evolución del libro lo dará el cambio de material. Pasaremos del papiro al pergamino. Parece que el origen del pergamino está en la ciudad de Pérgamo y se hacía a partir de la piel de animal. Este material fue el más utilizado como soporte de los manuscritos entre el siglo III a.C. y el siglo XV d.C. Con este material llegó el códice (la forma del libro como lo conocemos en la actualidad), aunque no quiere decir que todos los códices fuesen en papiro porque también hay códices en papel. Finalmente, hay que decir que el pergamino se escribía por las dos caras.

• El último gran paso de la historia del libro lo dio el papel, inventado por los chinos hacia el siglo III d.C. En el siglo VII los arabes comenzaron a usarlo como soporte de lo escrito y en 1140 lo introdujeron a España (por Játiva). En el siglo XII el papel llegó a Italia y de ahí se extendió a Europa.

• Quizá algún día podamos hablar de un cuarto paso en la evlución del libro, con el salto del papel al formato digital. Pero aún este formato de libro digital no se ha echo tan popular como para mencionarlo como cambio de soporte.

Fuente:

Apuntes de clase de Ana Elejabeitia

wikipedia (para los enlaces)

Iruña-Veleia Gasteizetik 10 kilometrora dagoen aztarnategi arkeologikoaren izena da, antzinako Veleiako hiri erromatarra aztertzen duena. Bestalde, Euskal hizkuntzarentzat ere oso garrantzitsutzat jo izan da oraintsu arte, 2006. urtean jakinarazi baitziguten bertan III eta VI. mendeetako euskal hitzak zeudela zeramikazko ontzietan grabatuta. Hala ere, pasa den hilabeteetan jakin ahal izan dugu aurkikuntzak ez direla egiazkoak.

Honela, linguistikako, historiako, kimikako eta filologiako zenbait jakintsuk argitara emandako bost txostenen arabera ondorengo arrazoiengatik ezin dugu Iruña-Veleiako aztarnategian aurkitutakoa egiazkotzat jo:

• XVII. mendeko filosoen izenak agertzen dira zeramiketan (Deskartes)
• Existitzen ez diren jainkoen izenak agertzen dira.
• Garaikideak diren pertsonen izenak aurkitu dira.
• Sirenen irudiak daude.
• Instanteko kolarekin itsatsitako zatiak daude.

Beraz, ikertzaile talde honek, arrazoi hauek direla medio, faltsutzat hartu ditu Iruña-Veleian aurkitutako zeramikak, eta beraz, hauek jasotzen dituzten euskal hitzak. Berriro ere, Done Miliagako (Errioxa) XI.mendeko hitzak hartuko ditugu idatzita dauen lehenengo euskal hitz bezala.

Kontsultatutako iturriak:

1. “Iruña-Veleia” Wikipedia, Entziklopedia askea. 10 Abendua 2008. 12:21 UTC. 24 Abendua 2008
2. Iruña-Veleia. Yacimiento arqueológico. 24 Abendua 2008.
3. “Los hallazgos de Iruña-Veleia son un fraude” swissinfo.ch. 20 azaroa 2008. 07:26 UTC. 24 Abendua 2008